vorige | begin | volgende

 

 

 

De Koninklijke Handboogmaatschappij

“EDEL TIJDVERDRIJF”

(1869 – 1969)

 

 

 

    7. Jan Backx wint bij Mieke Van Doren zes kinderen–schutters, de beruchte zes  Backxen, 1890 – 1924.

     

     

     

     

     

         De blijde gebeurtenis van 1890 was het huwelijk van Jan Backx, enige zoon van Sus, met Mieke Van Doren, het vinnige Mieke dat door gans de schutterij triomfantelijk ingehaald werd. Er was uitbundige vreugde, en de kelen werden terdege gespoeld.

         Mieke zou in Het Pannenhuis het leven schenken aan negen kinderen, waarbij zes jongens. Deze zes zouden eens het beruchte zestal  schutters van Edel Tijdverdrijf worden. In het volgende bondig overzicht maken we hun geboortes mee.

         ammer, dat slecht enkele dagen na dat merkwaardig huwelijk een domper op de blijdschap werd gezet. Sus Van Doren, vader van Mieke en een der beste schutters, overleed. Ook Corneel Van den Bergh van Kalmthoutse Hoek nam voor goed afscheid van zijn vrienden.

         In 1891 ging voorzitter Adr. Peeters (boerke Peeters) op rust en hij werd opgevolgd door Janus Baetens.

         Jan Peeters-Ploegmans, 52 jaar oud, stierf in 1892. in datzelfde jaar verscheen de eerste van de zes mannelijke telgen, Frans Backx. Hij werd door grootvader Sus Backx Sus II gedoopt. In hem zag men reeds de derde generatie in de schuttergezellen ten grave gedragen.

     

     

     

     

    Boven zestal Heuvelschutters,

    v. links naar rechts, Alfons Wijters, Frans Raats, Alois Ossenblok, Adr. Buermans

    Jac. Van Heybeeck en Corn. Aerts.

     

    Onder zestal gbroeders Backx

    v. links naar rechts, Marcel, Ferdinand, Frans, midden vader Jan

    Eduard, Clement en Peer.

     

     

         Als onbeduidende compensatie voor dit zwaar verlies schonk vijf maanden nadien Mieke Van Doren het leven aan een tweede exemplaar van de zes. Ward Backx was geboren.

    Edel tijdverdrijf herdacht toen juist haar 25-jarig bestaan. Bij grote feestelijkheden werden er prijskampen betwist op de vele doelen, opgesteld in de boomgaard. Vele schutters, vooral van over de Nederlandse grens kwamen de jubilerende vereniging met hun bezoek vereren.

     

         1896. inhuldiging van burgemeester Flor Buermans. In de kilometerlange stoet, samengesteld uit 45 volksgroepen, gingen o.a. tien schuttersmaatschappijen :

     

    -         De Heuvelmannen voorstellend de Handel

    -         De Arabieren, handboog gevestigd bij Jan Peeters

    -         Les Bourbons, handboog gevestigd bij P. Van Thillo

    -         De Keizersvrienden, handboog gevestigd bij C. Peeters, een lid in kostuum gezeten op een ezel en dragend de eremetalen

    -         De Gilde van St.-Sebatiaan, met vaandel, trommel en schilden,

    -         De Handboogmaatschappij gevestigd bij N. Deckers,

    -         De handboogmaatschappij gevestigd bij Frans Suykerbuyk (moerkant)

    -         De handboogmaatschappij gevestigd bij wed. Van Tichelen,

    -         De Grensschutters gevestigd bij wed. Andriessen,

    -         Edel Tijdverdrijf gevestigd bij Jan Backx. Een praalwagen met drie paarden bespannen en uitbeeldend de schietbanen in miniatuur. Op die wagen werd geschoten en gedronken

     

     

       De 50 leden hadden enthousiast meegewerkt, ieder op zijn terrein. Zo had Fransoom al de leden, die geen baard droegen, voor deze gelegenheid gratis geschoren.

         Fransoom was kleermaker van beroep en barbier. Melkbaard of koperdraad, hij schoor iedereen voor een halve sjoe (5 centiem).

     

         ’s Zaterdagsnamiddag werd de naaitafel afgeruimd, het scheermes, dat ook al eens dienst deed om oude kledingstukken los te tornen, op de riem gezet, en het scheren begon.

     

         De meeste klanten putten  kracht en troost in het aanschouwen van de meterhoge Christusfiguur, die recht voor de scheerstoel aan de muur hing.

    Anderen , zo las Willem Peeters  van ’t Dreveneind die tot de koperdradigen behoorde, zochten versterking in het nemen van borrels pop bij Jan Backx.

         Die barbierschool was een gezellige buurtklub. Men kon er de tabaksrook snijden, werden de klanten wat minder spraakzaam, naarmate hun beurt naderde, dan werd dat ruimschoots vergoed door het onuitputtelijk gepraat van Fransoom. Hij wist werkelijk alles en kende iedereen. Al wat Fransoom deed was werkelijk af. Zo kreeg ik van hem eens een oorveeg, toen ik aan zijn peren zat, zo vakkundig toegebracht, dat mijn makkers mij nog enkel aan mijn klak herkenden. De vernedering mij door die rekels aangedaan, door mij spottend van links naar rechts te bekijken, viel mij nog zwaarder dan de goedgeplaatste perenpats.

         Ik heb dan ook alle peren, die ik,o wonder, van Fransoom had mogen houden, zoveel mogelijk zelf opgegeten, en de rest gaf ik thuis aan de koe.

       

     

     

         Fransoom had echter nog meer pijlen op zijn boog. Hij sjacherde wat in koetjes en kalfjes, kweekte kanariepietjes en handelde in rashonden, maar dan speciaal in keeshonden.

         Hij was een van de eersten, die te Essen die een filisipeerd (vélocypède of velo) bereed. Als agent van Etablissements Vandenbergh Frères, rue Léopold Anvers verkocht hij ook naaimachines.

         Elke zondagnamiddag trok Fransoom naar het bosbaantje van de Drijhoek, waar hij zijn klanten leerde velo rijden. Voor velen, vooral voor de ouderen, was het rijden op deze hoge tuigen een zware opgave. Fransoom holde dan in het zweet zijn aanschijns achter de leerling - piloot aan. Bij grootje Van Doren richtte hij de eerste veloclub op.

    Fransoom verzorgde de publiciteit van de notariële openbare verkopingen. Voor de talrijke kerkgangers las hij ’s zondags na de missen, aan de kerk de verkopingen voor, met de onveranderlijke slotzin, en zegge het voort. Meestal betrof het slechts onschuldige verkopingen van geriefhout, boonstaken en mastendunsel. Triester waren de koopdagen bij boeren, die werden uitgespannen.

    Uitgespannen worden, normaal verschijnsel in die goeie oude tijd. Arme stakkers die er niet in slaagde hun soms zware financiële verplichtingen na te komen. Vee, alaam en inboedel werden publiek verkocht. Ze werden als het ware, in hun hemd op straat gezet, zodat vaak de liefdadige geburen zich over hen ontfermden.

    En dan is ten slotte toch gebeurd, wat ik in mijn kinderlijke naïviteit voor onmogelijk gehouden had, Fransoom is stil geworden, hij  is ter ziele gegaan.

     

        

     

     

     

         1898 : Alois Bartelen, wagenmaker aan de Nieuwstraat, wordt secretaris van onze vereniging als opvolger van Corneel Ossenblok.

     

        

        1899 : De stichting van de nieuwe parochie Horendonk bracht een ware omweteling in en om onze schutterij teweeg.

    In een mum van tijd werd recht over de huidige pastorij, op de bosrand, een planken noodkerk getimmerd. Een van onze eerste schutters, de nijvere Adr. Van Doren zou dit bouwrecord breken. Op een vrijdagmorgen begon hij aan zijn biertent (tegenover de huidige gemeenteschool).

     

         Op de zondagmorgen stond hij, samen met zijn eveneens ongehuwde zus Kee, achter de toog (tapkast), om de nieuwe parochie overvloedig te helpen zegenen. Alleszins bevredigende resultaten voor beide partijen : tweemaal de kerk bomvol in iedere mis, en bij Adr. Van Doren vier vaten van 50 liter Antwerpse gersten en drie vaatjes van brouwer Van Wesenbeeck. Omtrent de gesneuvelde flessen pop, fransen en citroen heeft Adriaan zich nooit willen uitlaten.

         Omheen de kerk werd daarna gebouwd, meestal herbergen en winkels. De nadelige gevolgen hiervan voor de handelszaken, en ook voor de schutterij bij Backx, lieten zich terdege gevoelen.

    De oprichting van melkerij Eendracht  te Essen bracht spoedig wat compensatie. Voortaan moesten de boeren om de veertien dagenhun mekgeld gaan ophalen. Dat ging wel eens gepaard met kleine buitensporigheden in Het Pannenhuis. Eigenaardig, dat de boeren met het minste melkgeld doorgaans de grootste dorst hadden.

    Intussen bracht Mieke Van Doren de derde mannelijke telg, Nand, ter wereld. Vader, Jan Backx, legde toen de gelofte af, ten bate van het gezelschap voor een eigen zestal te zullen zorgen.

     

     

          In 1901 werd Janus Baetens op eigen verzoek van het voorzitterschap ontlast. Alois Peeters van de Ringelingshoeve, zoon van onze eerste voorzitter, werd zijn opvolger.

     

         1902 : Teerfeest met hindernissen. Voor de levering van het nodige vlees werd Jan Van Laerhoven uit de Poppestraat aangeduid. Jan was immers de enige slachter in de vereniging. Jammer, want Jan is niettegenstaande alle stellige beloften nooit of te nimmer ergens op tijd gekomen. Vandaar zijn bijnaam Jan te laat. Die regel heeft hij heel zijn leven met de meeste stiptheid toegepast, behalve wanneer het ging op borreltjes te pakken.

         Jan had zoals gewoonlijk, ook dit jaar, een rund aangekocht aan de overzijde van de grens. De douanen hadden echter het spoor van het hollands beest gevolgd, vanaf de grens tot bij zijn slachterij.

         Het klein waalse douaantje Achou, berucht en gevreesd om zijn verregaande stiptheid, hield de wacht bij het huis, terwijl zijn collega bij de burgemeester om de wettelijke toelating tot huiszoeking ging verzoeken. Jan liep om hulp smeken bij de schutters, die reeds uit de mis in het lokaal aangekomen waren. Na een korte krijgsraad dat twee leden langs een omweg, en ongezien door de waalse schildwacht, de slachterij zouden binnendringen. De overigen moesten trachtten zijn aandacht af te leiden. Vanuit de herberg van grootje Van Doren (rechtover de slachterij) werd dan, telkens wanneer de wandelende schildwacht, daartoe aanleiding gaf, het afgesproken sein van veiligheid gegeven.

     

     

          En zo verhuisde stuk na stuk al het gesmokkelde vlees naar de nabije woning van Janneke van Kareltjes, de schoonmoeder van Jan te laat.

         Toen de douaniers, met de burgemeester, tot huiszoeking over gingen, waren de vogels gevlogen.

         Nom de tonnère, sales flamins! Attendez ! vloekte Achou. Die domme boeren, die geen woord Frans verstonden, hadden hem in de luren gelegd. Zijn verzoek, om ook in het naburige huis een kijkje te mogen nemen, werd door burgemeester Buermans resoluut afgewezen zijn collega, die heimelijk genoegen schepte in de mislukking, nam de nederlaag sportief op, wat hem later vanwege de schutters menig pintje opbracht.

         Deze zegepraal op de mannen van de wet werd uitbundig gevierd. Zelfs de burgemeester kon maar moeilijk afscheid nemen van zijn jubelende onderdanen nemen. De maaltijden werden natuurlijk met uren vertraging opgediend, en toen men voor de tweede maal aan tafel ging, in de late uurtjes, was gans de club nog voltallig aanwezig.

     

         1903 : Voor de zoveelste maal moesten wij weer naar moetje Sjouwke gaan slapen. Wij wisten nu zo onderhand wel wat dat betekende: de vierde jongen werd geboren. Clement Backx. In datzelfde jaar werden voorbereidingen getroffen voor de bouw van de kerk op “Den Uil”.

         De Boomse steen moest vier km. ver, vanaf het station te Essen over een erbarmelijke slecht weg, worden aangevoerd. De boeren, voor wie het paard toen een kostelijk bezit was, waarmee niet roekeloos mocht worden omgesprongen, beperkten zich tot het laden van zowat 750 tot maximum 900 bakstenen.

     

         ‘Zondags na de mis werd in de herberg bij Marijn Gommeren deze aanvoer uitvoerig besproken. Jan Backx, de oersterke man uit de schutterij “Het Pannenhuis” vond deze lading, althans voor een paard, wel wat aan de lage kant. En zo werd uiteindelijk tussen Marijn en Jan een weddingschap aangegaan onder de volgende voorwaarden:

         an Backx zou met zijn stootwagen in éénmaal duizend stenen aanvoeren vanaf het station tot aan de bouwwerf op “Den Uil”.

         Voor deze zware karwei, en vooral om de moeilijkheden op de erbarmelijk slechte weg in de Poppenstraat, werd hem “de Groene Van Loon” als helper toegewezen. De inzet van de weddingschap was een vat bier. Onmiddellijk bij aankomst zou de kraan in ’t vat geslagen worden en de overwinnaars de eerste pint aangeboden.

         Op een afgestelde heiligendag ging dan onder grote belangstelling het experiment door. Alle schutters uit “Het Pannenhuis” waren van de partij, om Jan Backx aan te moedigen.

         Helaas ! De wagen van Jan bleek niet zo sterk als zijn meester.

    Pas een honderdtal meter van het station brak hij letterlijk in twee. Niemand durfde aan dat zwaar geval zijn stootkar wagen. Eindelijk lukte het Marijn Gommeren, ten koste van overvloedig biervergieten, op het station een wagen te bemachtigen. Daar niemand mocht weten dat deze wagen van de “Belgische Staatsspoorwegen” was, werd de naamplaat “Chemin de fer de l’état Belge” tijdelijk verwijderd. Met dat loodzware vervoermiddel werd dan de reis zonder noemenswaardige hindernissen voortgezet. In de Nieuwstraat moest weer worden ingegrepen. Door het stilaan naar achter schokken van de vracht was ze “te licht in de rug” geworden. Jef de Kuiper werd dan als evenwichtshersteller vooraan op de wagen geplaatst. In de Poppenstraat begon de ellende voor goed. Op vele plaatsen waren de kleine keien letterlijk uit de grond gereden, zodat eerst de gaten dienden gevuld voor de reis kon verder gaan.

     

     

     

     

         Aan “De Uil” stond pastoor Cootmans lachend de niet alledaagse stoet op te wachten. Ja ja ! Die was niet van gisteren.

         ’t Waren niet alleen weeral duizend stenen voor zijn kerk, maar … geen enkele boer zou voortaan nog met een kleinere vracht op “Den Uil” durven aankomen.

    1904 : Willem Peeters van ’t Dreveneind, één van de stichters van onze schutterij, overleed (72 jaar oud) en werd als eerste op het kerkhof van Horendonk begraven. Petrus Van Riet, gedood door een drieste koe, sterf, 26 jaar oud.

    1908 : Gouden schuttersjubileum van Kees Sas (Corn. Nelen). Enkele maanden later stierf hij, zonder veel te hebben genoten van de prachtige zetel, hem door de schutters aangeboden.

    In 1908 baarde Mieke Van Doren haar vijfde schutter, Peer Backx. Ook Corn. Deckers (oom Deckers) stierf …

         In de barre winter van 1908 vierden de echtelingen Keeske Bernaerts-Jacobs, naaste buren van “Het Pannenhuis” , hun gouden bruiloft. Hun zoon was de populaire Jefke, in de schutterij bekend om zijn pretmaken. De schutters zouden zich dus niet onbetuigd laten. Er werd een reuze praalwagen opgetimmerd, met overvloedig dennengroen en weinig “Papier en pekal’”. En weer als symbool: de schutterij. Alle versierde huisgevels droegen zowel ingewikkelde chronogram als volkse en koddige rijmpjes.

    Een van de schutters, die bij de werkzaamheden op de straat over het hoofd was gezien, demonstreerde op ondubbelzinnige wijze zijn ongenoegen met volgende tekst:

     

     

    “Ik woon hier in deez’ streken, te klein om van te spreken,

    ik weet wel hoe dat gaat, met de werken op de straat,

    dat moeten mannen zijn, die dat kennen fijn,

    maar ik als arme timmerman, ik ken daar nikske van,

    toch leg ik schaaf en zaag opzij, en woon Keeskes jubileum bij.”

     

       

     

          In 1909 maakte Mieke Van Doren het zestal vol: Marcel Backx werd geboren. Nu restte Jan nog enkel die zes zoon het schieten aan te leren. Voor de oudste, Frans, toen 17 jaar oud, was dat geen probleem meer. De beste schutters uit de streek moesten vaak voor deze jonge knaap de duimen leggen. Hij werd dan ook naar alle belangrijke wedstrijden meegenomen. Daar genoot de jeugdige scherpschutter de algemene belangstelling en kaapte vaak de hoogste onderscheidingen weg.

     

    1914 : Oorlog. Door een elektrische draadversperring was Essen totaal van het binnenland afgesneden. Toch leefde de schutterssport en er werden zelfs communale prijskampen betwist.

    Enkele maanden voor de wapenstilstand, in 1918, overleed Mieke Van Doren, 52 jaar oud. Jan Backx bleef achter met een gezin van negen kinderen.

     

    Met twee jaar vertraging, als gevolg van de oorlogsomstandigheden, werd in 1921 het 50-jarig bestaan van de vereniging gevierd. Ditmaal stonden de talrijke doelen gelijklopend met de straat opgesteld, zodat iedereen de prestaties prachtig kon volgen. Bij deze gelegenheid ontving de vereniging het recht de titel “koninklijk” bij haar naam te voegen.

     

    vorige | begin | volgende

     

     

     Terug naar hoofdpagina